आपल्या दैनंदिन जीवनात किंवा चित्रपटांमध्ये आपण काळा कोट घातलेल्या व्यक्तीला बघितलं की त्याला सरळ ‘वकील’ म्हणतो. पण तुम्हाला माहिती आहे का? इंग्रजीमध्ये ‘लॉयर’ (Lawyer) आणि ‘ॲडव्होकेट’ (Advocate) हे दोन वेगळे शब्द आहेत आणि त्यांचे अर्थही वेगळे आहेत.
अनेकदा लोक या दोन्ही शब्दांचा वापर एकाच अर्थाने करतात, पण कायद्याच्या दृष्टीने यामध्ये मोठा फरक आहे. हा फरक समजून घेणे गरजेचे आहे, कारण जर तुम्हाला कधी कायदेशीर मदतीची गरज लागली, तर तुम्हाला कोणाकडे जायचे हे माहित असले पाहिजे.
चला तर मग, सोप्या मराठी भाषेत समजून घेऊया Lawyer आणि Advocate मधील फरक.
१. लॉयर (Lawyer) म्हणजे कोण?
‘लॉयर’ ही अशी व्यक्ती असते जिच्याकडे कायद्याची पदवी (Law Degree) आहे. म्हणजेच, ज्या व्यक्तीने कायद्याचा अभ्यास केला आहे आणि LLB (Bachelor of Laws) ची पदवी मिळवली आहे, त्याला ‘लॉयर’ म्हटले जाते.
- महत्त्वाचा मुद्दा: लॉयरकडे कायद्याचे ज्ञान असते, तो तुम्हाला कायदेशीर सल्ला (Legal Advice) देऊ शकतो. पण, लॉयरला कोर्टात तुमच्या वतीने खटला लढण्याचा अधिकार नसतो.
- जोपर्यंत एखादा लॉयर ‘बार कौन्सिल’मध्ये आपली नोंदणी करत नाही, तोपर्यंत तो कोर्टात उभा राहू शकत नाही.
२. ॲडव्होकेट (Advocate) म्हणजे कोण?
‘ॲडव्होकेट’ हा लॉयरची पुढची पायरी आहे. ॲडव्होकेट म्हणजे अशी व्यक्ती जी कायद्याची पदवीधर (Lawyer) तर आहेच, पण तिने ‘बार कौन्सिल ऑफ इंडिया’ (BCI) च्या परीक्षेत उत्तीर्ण होऊन स्वतःची नोंदणी केली आहे.
- महत्त्वाचा मुद्दा: ॲडव्होकेटला कोर्टात आपल्या अशिलाची (Client) बाजू मांडण्याचा पूर्ण अधिकार असतो.
- थोडक्यात, प्रत्येक ॲडव्होकेट हा लॉयर असतोच, पण प्रत्येक लॉयर हा ॲडव्होकेट नसतो.
बॅरिस्टर (Barrister) म्हणजे काय?
हा शब्दही आपण अनेकदा ऐकतो (उदा. बॅरिस्टर जिना, बॅरिस्टर सावरकर). जर एखाद्या व्यक्तीने इंग्लंडमधून (UK) कायद्याची पदवी (Law Degree) घेतली असेल, तर त्याला ‘बॅरिस्टर’ म्हटले जाते. काम तेच असते, फक्त पदवी मिळवण्याचे ठिकाण वेगळे असते.
थोडक्यात फरक (Comparison Table):
खालील तक्त्याद्वारे हा फरक पटकन समजून घ्या:
| मुद्दा | लॉयर (Lawyer) | ॲडव्होकेट (Advocate) |
| शिक्षण | कायद्याची पदवी (LLB) घेतलेली असते. | कायद्याची पदवी + बार कौन्सिलची नोंदणी (Sanad). |
| कोर्टात बाजू मांडणे | कोर्टात केस लढू शकत नाही. | कोर्टात अशिलाची बाजू मांडू शकतो. |
| कामाचे स्वरूप | फक्त कायदेशीर सल्ला देणे किंवा ड्राफ्टिंग करणे. | सल्ला देणे आणि कोर्टात केस लढणे. |
| नोंदणी (Registration) | बार कौन्सिलमध्ये नोंदणी आवश्यक नाही. | बार कौन्सिलमध्ये नोंदणी असणे बंधनकारक आहे. |
तुम्हाला कोणाची गरज आहे?
- जर तुम्हाला फक्त एखाद्या करारावर (Agreement) सल्ला हवा असेल किंवा कायदेशीर माहिती हवी असेल, तर तुम्ही लॉयर ची मदत घेऊ शकता.
- पण जर तुम्हाला कोर्टात केस दाखल करायची असेल किंवा तुमची बाजू कोर्टात मांडायची असेल, तर तुम्हाला ॲडव्होकेट चीच गरज लागते.
निष्कर्ष:
सोप्या भाषेत सांगायचे तर, पदवी हातात आली की व्यक्ती ‘लॉयर’ बनते, आणि कोर्टात लढण्याचा परवाना (सनद) मिळाला की ती व्यक्ती ‘ॲडव्होकेट’ बनते.
सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न: लॉयर कोर्टात केस लढू शकतो का?
उत्तर: नाही. लॉयर फक्त कायदेशीर सल्ला देऊ शकतो. कोर्टात केस लढण्यासाठी त्याला बार कौन्सिलची परीक्षा पास होऊन ‘ॲडव्होकेट’ बनावे लागते.
प्रश्न: भारताचे ॲडव्होकेट जनरल म्हणजे कोण?
उत्तर: ‘ॲडव्होकेट जनरल’ हे राज्य सरकारचे मुख्य कायदेशीर सल्लागार असतात. ते सरकारची बाजू कोर्टात मांडतात.
प्रश्न: सीनियर ॲडव्होकेट (Senior Advocate) कोणाला म्हणतात?
उत्तर: जे वकील उच्च न्यायालय किंवा सर्वोच्च न्यायालयात खूप अनुभवी असतात आणि ज्यांचे कायदेशीर ज्ञान अफाट असते, त्यांना कोर्ट ‘सीनियर ॲडव्होकेट’ हा दर्जा देते. त्यांचा गाऊन (Gown) सुद्धा इतर वकिलांपेक्षा वेगळा असतो.
