मच्या ग्रामपंचायतीला किती फंड मिळाला? कोणती कामे मंजूर झाली आणि किती पैसे खर्च झाले? आता मोबाईलवर घरबसल्या तपासा. ‘ई-ग्रामस्वराज’ ॲप वापरण्याची संपूर्ण माहिती.
विशेष प्रतिनिधी | TimesMarathi
गावाचा विकास व्हावा म्हणून केंद्र आणि राज्य सरकार लाखो रुपयांचा निधी (Fund) ग्रामपंचायतीला पाठवत असते. पण अनेकदा गावकऱ्यांना माहितीच नसते की आपल्या गावासाठी किती पैसे आले आहेत? आलेला निधी रस्ते, गटार किंवा पाणी पुरवठ्यावर खर्च झाला की कागदावरच जिरला? हे आता कोणालाही विचारण्याची गरज नाही.
केंद्र सरकारने ‘e-GramSwaraj’ (ई-ग्रामस्वराज) हे ॲप सुरू केले आहे, ज्यामुळे आता गावातील सामान्य नागरिकही सरपंचाच्या आणि ग्रामसेवकाच्या कामाचा ‘हिशोब’ तपासू शकतो. चला जाणून घेऊया हे ॲप कसे वापरायचे.
स्टेप-बाय-स्टेप गाइड: गावाचा हिशोब कसा बघायचा?
Step 1: ॲप डाउनलोड करा सर्वप्रथम तुमच्या मोबाईलमधील Google Play Store वर जा आणि ‘e-GramSwaraj’ असे सर्च करून ॲप डाउनलोड करा. (हे भारत सरकारचे अधिकृत ॲप आहे).
Step 2: राज्याची आणि गावाची निवड ॲप उघडल्यानंतर तुम्हाला तुमचे राज्य (State), जिल्हा (District), तालुका (Block) आणि गाव (Gram Panchayat) निवडायचे आहे. त्यानंतर ‘Submit’ बटनावर क्लिक करा.
Step 3: आर्थिक वर्ष निवडा (Financial Year) तुम्हाला ज्या वर्षाचा हिशोब बघायचा आहे, ते वर्ष निवडा. (उदा. २०२४-२०२५ किंवा २०२५-२०२६).
Step 4: तीन महत्त्वाचे ऑप्शन्स तपासा आता तुमच्या समोर तीन मुख्य पर्याय दिसतील:
- ER Details (निवडून आलेले सदस्य): येथे तुम्हाला सरपंच, उपसरपंच आणि सर्व ग्रामपंचायत सदस्यांची नावे आणि फोन नंबर मिळतील.
- Approved Activities (मंजूर कामे): यावर क्लिक केल्यावर तुम्हाला समजेल की यावर्षी गावात कोणकोणती कामे मंजूर झाली आहेत आणि त्या प्रत्येक कामासाठी किती पैसे (Budget) मंजूर झाले आहेत.
- उदा. सिमेंट रस्ता बांधणे – ५ लाख रुपये.
- Financial Progress (आर्थिक प्रगती): हा सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे. येथे ‘Receipts’ (जमा रक्कम) आणि ‘Expenditure’ (खर्च झालेली रक्कम) दिसते. कोणत्या कामासाठी किती चेक काढला गेला, हे येथे स्पष्ट दिसते.
गावात भ्रष्टाचार झालाय का? हे कसे ओळखायचे? (How to Spot Corruption)
ॲपमधील माहिती आणि प्रत्यक्ष परिस्थिती यांची तुलना करून तुम्ही पोलखोल करू शकता:
- कामे कागदावर की जमिनीवर? ॲपमध्ये ‘Approved Activities’ मध्ये बघा की “स्मशानभूमी सुशोभीकरण – २ लाख रुपये” असे लिहिले आहे का? आणि प्रत्यक्षात जाऊन बघा की काम झाले आहे की नाही. जर काम झाले नसेल आणि पैसे ‘Expenditure’ मध्ये खर्च दाखवले असतील, तर हा घोटाळा असू शकतो.
- बोगस कामे: अनेकदा एकाच रस्त्यावर दोनदा पैसे काढले जातात. ॲपमध्ये मागील ३-४ वर्षांचे रेकॉर्ड तपासा. जर एकाच गल्लीतील रस्त्यासाठी वारंवार पैसे काढले असतील, तर सावध व्हा.
- खर्चात तफावत: साध्या कामासाठी खूप जास्त बजेट (उदा. १० हजाराच्या कामासाठी १ लाख रुपये खर्च) दाखवले असेल, तर तुम्ही जाब विचारू शकता.
तक्रार कुठे करायची?
जर तुम्हाला माहितीत तफावत आढळली, तर तुम्ही हा पुरावा घेऊन ग्रामसभेत (Gram Sabha) प्रश्न विचारू शकता किंवा गटविकास अधिकारी (BDO) यांच्याकडे तक्रार करू शकता.
FAQ (AEO Friendly Section)
प्र. ई-ग्रामस्वराज ॲपवर जुना डेटा बघता येतो का? उ. होय, तुम्ही मागील अनेक वर्षांचा (उदा. २०२० पासूनचा) डेटा आणि खर्चाचा हिशोब ॲपवर बघू शकता.
प्र. हे ॲप वापरण्यासाठी लॉग-इन करावे लागते का? उ. नाही, हे ॲप वापरण्यासाठी कोणत्याही आयडी किंवा पासवर्डची गरज नाही. हे सर्वसामान्यांसाठी खुले (Open Source) आहे.
(अस्वीकरण: हे ॲप माहिती घेण्यासाठी आहे. कोणताही आरोप करण्यापूर्वी खात्री करा आणि अधिकृत अधिकाऱ्यांकडेच तक्रार करा.)
