आपल्यापैकी ९०% लोकांची एक सवय असते – रात्री झोपताना मोबाईल चार्जिंगला लावायचा आणि सकाळी उठल्यावर १००% चार्ज झालेला फोन काढायचा. पण ही सवय लावताना मनात नेहमी एक प्रश्न असतो:
“अरे, रात्रभर फोन चार्जिंगला ठेवला तर बॅटरी फुगणार तर नाही ना? किंवा बॅटरीची लाईफ कमी तर होणार नाही ना?”
काही लोक तर असेही म्हणतात की रात्रभर चार्जिंग केल्याने फोनचा स्फोट होऊ शकतो. आज आपण या सर्व प्रश्नांची वैज्ञानिक उत्तरे (Scientific Answers) आणि सत्य (Fact) जाणून घेणार आहोत.
सत्य काय आहे? (The Reality)
एका वाक्यात सांगायचे तर – आजकालच्या स्मार्टफोन्समध्ये रात्रभर चार्जिंग केल्याने बॅटरी खराब होत नाही.
जुने फोन (१०-१५ वर्षांपूर्वीचे) आणि आताचे स्मार्टफोन्स (Smartphones) यात खूप फरक आहे. जुन्या काळात वापरल्या जाणाऱ्या ‘निकेल-कॅडमियम’ बॅटऱ्यांमध्ये ओव्हरचार्जिंगचा त्रास व्हायचा. पण आताचे फोन ‘लिथियम-आयन’ (Lithium-ion) बॅटरी वापरतात, जी खूप स्मार्ट असते.
१. ‘ऑटो कट-ऑफ’ (Auto Cut-off) फिचर म्हणजे काय?
तुमच्या स्मार्टफोनमध्ये एक स्मार्ट सर्किट असते. जेव्हा तुमच्या फोनची बॅटरी १००% चार्ज होते, तेव्हा फोन आपोआप विद्युत पुरवठा (Power Supply) बंद करतो. म्हणजेच, जरी चार्जर रात्रभर प्लगमध्ये असेल, तरी तुमच्या फोनच्या बॅटरीपर्यंत वीज पोहोचत नसते. फोन फक्त ‘स्टँडबाय’ मोडवर असतो. त्यामुळे बॅटरी ओव्हरचार्ज होण्याची किंवा फुटण्याची भीती नसते.
२. मग बॅटरी खराब कधी होते? (The Real Enemy: Heat)
रात्रभर चार्जिंग केल्याने बॅटरी खराब होत नाही, पण ‘उष्णतेमुळे’ (Heat) नक्कीच होऊ शकते.
- जर तुम्ही फोन उशीखाली (Under Pillow) ठेवून चार्ज करत असाल, तर फोन गरम होतो. हवा खेळती न राहिल्यामुळे ही उष्णता बॅटरीला नुकसान पोहोचवू शकते.
- जाड कव्हर (Thick Case): जर तुमच्या फोनला खूप जाड कव्हर असेल आणि तुम्ही रात्रभर चार्जिंगला लावले, तर उष्णता बाहेर पडत नाही आणि बॅटरीची क्षमता कमी होते.
३. ‘ट्रिकल चार्जिंग’ (Trickle Charging) म्हणजे काय?
रात्रभर फोन चार्जिंगला असताना काय होते? जेव्हा बॅटरी १००% होते, तेव्हा चार्जिंग थांबते. पण रात्रीतून फोन थोडा डिस्चार्ज होऊन ९९% वर येतो. तेव्हा चार्जर पुन्हा चालू होतो आणि त्याला १००% करतो. याला ‘ट्रिकल चार्जिंग’ म्हणतात. ही प्रक्रिया सतत चालू राहिल्याने बॅटरीवर थोडा ताण (Stress) येऊ शकतो, पण तो नगण्य असतो. यामुळे बॅटरी लगेच खराब होत नाही.
बॅटरीची लाईफ वाढवण्यासाठी ३ सोप्या टिप्स (Pro Tips)
- २०-८०% नियम (20-80% Rule): बॅटरी पूर्ण ०% होऊ देऊ नका आणि १००% करण्याचीही गरज नाही. २०% ते ८०% च्या दरम्यान चार्जिंग ठेवल्यास बॅटरीचे आयुष्य (Lifespan) सर्वात जास्त वाढते.
- Optimized Charging वापरा:
- जर तुमच्याकडे iPhone असेल, तर ‘Optimized Battery Charging’ हे फिचर ऑन करा. हे फिचर तुमच्या उठायच्या वेळेचा अंदाज घेऊन शेवटचे २०% चार्जिंग सकाळी पूर्ण करते.
- अनेक Android फोन्समध्येही आता ‘Adaptive Charging’ असते, ते चालू ठेवा.
- उशीखाली फोन ठेवू नका: चार्जिंग करताना फोन नेहमी टणक पृष्ठभागावर (टेबलवर) ठेवा, जेणेकरून उष्णता बाहेर पडू शकेल.
निष्कर्ष:
जर तुम्ही रात्रभर फोन चार्जिंगला लावला, तर घाबरण्याचे काहीच कारण नाही. तुमचा फोन स्मार्ट आहे आणि तो स्वतःची काळजी घेऊ शकतो. फक्त तो उशीखाली दडपून ठेवू नका आणि शक्य असल्यास ‘Optimized Charging’ फिचर वापरा.
सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न: फास्ट चार्जरने रात्रभर चार्जिंग करावे का? उत्तर: शक्यतो टाळावे. फास्ट चार्जरमुळे बॅटरी जास्त गरम होते. रात्रभर चार्जिंग करायचेच असेल, तर सामान्य (Slow) चार्जर वापरणे उत्तम.
प्रश्न: चार्जिंग करताना फोन वापरल्यास काय होते? उत्तर: यामुळे ‘पॅरासिटिक लोड’ (Parasitic Load) निर्माण होतो. म्हणजेच बॅटरी एकाच वेळी चार्ज आणि डिस्चार्ज होते. यामुळे फोन खूप गरम होतो आणि बॅटरी लवकर खराब होऊ शकते.
प्रश्न: १००% चार्जिंग करणे गरजेचे आहे का? उत्तर: नाही. उलट बॅटरीला १००% पूर्ण चार्ज न करणेच चांगले असते. ८०-९०% पर्यंत चार्जिंग करणे बॅटरीच्या आरोग्यासाठी सर्वोत्तम मानले जाते.
