भारतातील नोकरदार वर्गासाठी सर्वात मोठी बातमी समोर आली आहे. केंद्र सरकारने २९ जुने कामगार कायदे रद्द करून त्याजागी ४ नवीन कामगार संहिता (4 New Labour Codes) लागू केल्या आहेत. २१ नोव्हेंबर २०२५ पासून हे नियम प्रभावी झाले असून, यामुळे तुमच्या पगाराची रचना (Salary Structure), कामाचे तास, सुट्ट्या आणि निवृत्ती वेतन (PF/Gratuity) यांवर मोठा परिणाम होणार आहे.
तुम्ही खाजगी नोकरीत असा किंवा सरकारी, हे बदल प्रत्येकासाठी महत्त्वाचे आहेत. चला तर मग, Times Marathi च्या या विशेष रिपोर्टमध्ये समजून घेऊया की, या नव्या कायद्यांचा तुमच्या खिशावर आणि लाईफस्टाईलवर नक्की काय परिणाम होणार आहे.
📋 काय आहेत ४ नवीन कामगार संहिता? (The 4 New Labour Codes)
सरकारने जुन्या आणि क्लिष्ट कायद्यांचे सुलभीकरण करण्यासाठी ४ मुख्य संहिता तयार केल्या आहेत:
- वेतन संहिता (Code on Wages, 2019): सर्व क्षेत्रातील कामगारांना किमान वेतन आणि वेळेवर पगार मिळण्याची तरतूद.
- औद्योगिक संबंध संहिता (Industrial Relations Code, 2020): कंपनी आणि कामगार यांच्यातील वाद, संप आणि नियम अधिक स्पष्ट केले आहेत.
- सामाजिक सुरक्षा संहिता (Code on Social Security, 2020): पीएफ, ईSI, आणि ग्रॅच्युइटीची व्याप्ती वाढवून गिग वर्कर्सना (उदा. Zomato, Swiggy कामगार) सुरक्षा दिली आहे.
- व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य आणि कामाच्या परिस्थिती संहिता (OSH Code, 2020): कामाच्या ठिकाणी महिलांची सुरक्षा आणि आरोग्य तपासणी बंधनकारक केली आहे.
💰 १. हातात येणारा पगार कमी होणार? (Impact on Take Home Salary)
नवीन कायद्यातील ‘वेतन’ (Wages) या व्याख्येनुसार, आता तुमचा बेसिक पगार (Basic Pay) हा तुमच्या एकूण पगाराच्या (CTC) किमान ५०% असणे अनिवार्य आहे.
- काय बदलले? पूर्वी कंपन्या बेसिक पगार कमी ठेवून भत्ते (Allowances) जास्त देत होत्या, ज्यामुळे PF कमी कपात होत असे.
- परिणाम: आता बेसिक पगार वाढल्यामुळे तुमचा Provident Fund (PF) मधील वाटा वाढेल.
- थोडक्यात: तुमचा ‘इन-हँड सॅलरी’ (Take Home Salary) थोडी कमी होईल, पण तुमची निवृत्तीची बचत (Retirement Savings) वाढेल.
⏰ २. कामाचे तास: आठवड्यातून ३ दिवस सुट्टी? (4-Day Work Week)
नवीन नियमांनुसार कामाचे तास आणि ओव्हरटाइममध्ये लवचिकता आणली आहे:
- कामाचे तास: सरकार कंपन्यांना दिवसाला १२ तास काम आणि आठवड्यातून ४ दिवस काम (4-Day Work Week) करण्याचा पर्याय देऊ शकते.
- अट: जर तुम्ही दिवसाला १२ तास काम केले, तर तुम्हाला आठवड्यातून ३ दिवस भरपगारी सुट्टी द्यावी लागेल. आठवड्याचे एकूण कामाचे तास ४८ तासांपेक्षा जास्त असू नयेत.
- ओव्हरटाइम: १५ किंवा ३० मिनिटांपेक्षा जास्त काम केल्यास तो ओव्हरटाइम मानला जाईल आणि त्यासाठी दुप्पट पगार द्यावा लागेल.
🎁 ३. ग्रॅच्युइटी (Gratuity) नियमात मोठा बदल
खाजगी क्षेत्रातील कर्मचाऱ्यांसाठी ही सर्वात आनंदाची बातमी आहे.
- जुना नियम: ग्रॅच्युइटी मिळवण्यासाठी एकाच कंपनीत सलग ५ वर्षे काम करणे आवश्यक होते.
- नवीन नियम: आता फिक्स्ड टर्म कर्मचाऱ्यांसाठी (Contract Employees) ही मर्यादा कमी करून १ वर्ष करण्यात आली आहे. म्हणजेच, १ वर्ष काम केल्यावरही तुम्हाला ग्रॅच्युइटीचा लाभ मिळेल.
🏖️ ४. रजेचे नियम (Leave Policy Changes)
- अर्जित रजा (Earned Leave): पूर्वी २४० दिवस काम केल्यावर रजा साठवता (Encash) येत होती. आता ही मर्यादा १८० दिवसांवर आणली आहे.
- कॅरी फॉरवर्ड: ३०० पर्यंत सुट्ट्या कॅरी फॉरवर्ड (पुढील वर्षात जमा) करण्याची मुभा मिळू शकते.
👩💻 ५. महिला कर्मचारी आणि गिग वर्कर्ससाठी काय?
- नाईट शिफ्ट: महिलांना आता रात्रपाळीत (Night Shift) काम करण्याची परवानगी असेल, पण त्यासाठी त्यांची संमती आणि सुरक्षिततेची जबाबदारी कंपनीची असेल.
- गिग वर्कर्स: डिलिव्हरी बॉय, ओला-उबर ड्रायव्हर्स इत्यादींना आता सामाजिक सुरक्षा (Social Security) कक्षेत आणले आहे. कंपन्यांना त्यांच्या नफ्यातील १-२% रक्कम कामगारांच्या कल्याणकारी फंडात जमा करावी लागेल.
FAQ: नोकरदारांच्या मनातले प्रश्न (AEO Section)
प्रश्न: नवीन कामगार कायदे कधीपासून लागू झाले? उत्तर: भारतात २१ नोव्हेंबर २०२५ पासून ४ नवीन कामगार संहिता प्रभावी झाल्या आहेत.
प्रश्न: माझा पगार कमी होईल का? उत्तर: होय, बेसिक पगार वाढल्यामुळे पीएफ कपात जास्त होईल, त्यामुळे तुमच्या हातात येणारा मासिक पगार (Cash in Hand) कमी होऊ शकतो, पण तुमची बचत वाढेल.
प्रश्न: आता आठवड्यातून किती दिवस काम करावे लागेल? उत्तर: हे कंपनीवर अवलंबून आहे. जर कंपनीने दिवसाला १२ तासांची शिफ्ट लागू केली, तर तुम्हाला आठवड्यातून फक्त ४ दिवस काम करावे लागेल आणि ३ दिवस सुट्टी मिळेल.
प्रश्न: ग्रॅच्युइटी ५ वर्षांऐवजी १ वर्षात मिळणार का? उत्तर: होय, पण हा नियम प्रामुख्याने ‘फिक्स्ड टर्म’ (कंत्राटी) कर्मचाऱ्यांसाठी आहे. पर्मनंट कर्मचाऱ्यांसाठी ५ वर्षांचा नियम कायम राहू शकतो.
निष्कर्ष (Conclusion)
नवीन कामगार कायदे हे ‘दीर्घकालीन फायद्याचे’ (Long-term Benefits) आहेत. यामुळे कर्मचाऱ्यांची सोशल सिक्युरिटी मजबूत होईल आणि महिलांना समान संधी मिळतील. जरी सुरुवातीला हातात येणारा पगार कमी वाटत असला, तरी भविष्यासाठी ही मोठी गुंतवणूक ठरेल.
Times Marathi टिप: तुमच्या कंपनीच्या HR विभागाशी संपर्क साधून तुमच्या नवीन सॅलरी स्ट्रक्चरबद्दल (CTC Breakup) माहिती नक्की घ्या.
